Analiza w świetle badań naukowych
Cukry są podstawowym źródłem energii dla organizmu człowieka. Glukoza stanowi kluczowe paliwo metaboliczne, szczególnie dla mózgu, który w warunkach fizjologicznych zużywa około 20% całkowitej energii organizmu. Jednak fakt, że organizm potrzebuje glukozy, nie oznacza, że potrzebuje dużych ilości cukru dodanego w diecie. Współczesne badania naukowe jednoznacznie wskazują, że nadmierne spożycie cukrów prostych wiąże się z istotnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Zapotrzebowanie organizmu na glukozę
Glukoza jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania komórek, zwłaszcza neuronów. Organizm posiada jednak mechanizmy umożliwiające jej wytwarzanie z innych źródeł – proces ten nazywa się glukoneogenezą. Wątroba może produkować glukozę z aminokwasów, mleczanu czy glicerolu. Oznacza to, że człowiek nie ma bezwzględnej potrzeby spożywania cukru w postaci sacharozy czy syropu glukozowo-fruktozowego, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi.
Węglowodany złożone (np. pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, rośliny strączkowe) dostarczają glukozy w sposób stopniowy i fizjologicznie korzystniejszy niż cukry proste.
Nadmierne spożycie cukru a zdrowie metaboliczne
Badania epidemiologiczne oraz metaanalizy opublikowane w czasopismach medycznych wskazują na związek między wysokim spożyciem cukrów dodanych a:
- otyłością,
- insulinoopornością,
- cukrzycą typu 2,
- niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD),
- chorobami sercowo-naczyniowymi.
Szczególną uwagę zwraca się na fruktozę w postaci dodanej (np. w napojach słodzonych). Nadmierne jej spożycie sprzyja lipogenezie wątrobowej, zwiększeniu stężenia triglicerydów oraz rozwojowi zaburzeń metabolicznych. Liczne badania kohortowe wykazały, że regularne spożywanie napojów słodzonych koreluje ze wzrostem masy ciała oraz zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2.
Cukier a mózg i mechanizmy nagrody
Badania neurobiologiczne wskazują, że cukier aktywuje układ nagrody w mózgu, w tym struktury związane z dopaminą. Mechanizm ten może sprzyjać nadmiernej konsumpcji, szczególnie w środowisku, gdzie produkty wysokocukrowe są łatwo dostępne. Nie oznacza to jednak, że cukier działa jak substancja uzależniająca w sensie klinicznym – temat ten jest nadal przedmiotem dyskusji naukowej. Pewne jest natomiast, że wysoka smakowitość produktów bogatych w cukier sprzyja nadkonsumpcji energii.
Rekomendacje zdrowotne
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca ograniczenie spożycia cukrów dodanych do mniej niż 10% całkowitej podaży energii, a najlepiej poniżej 5%. Oznacza to, że cukier nie jest składnikiem niezbędnym w dużych ilościach – jego nadmiar nie przynosi korzyści fizjologicznych, a może zwiększać ryzyko chorób przewlekłych.
Wnioski
Organizm człowieka potrzebuje glukozy jako źródła energii, jednak nie potrzebuje dużych ilości cukru dodanego w diecie. Mechanizmy metaboliczne umożliwiają utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy bez nadmiernego spożycia sacharozy czy syropów cukrowych. Aktualne dowody naukowe wskazują, że kluczowe znaczenie ma umiarkowanie oraz wybór węglowodanów złożonych zamiast cukrów prostych.
Z perspektywy medycznej najbardziej uzasadnione jest podejście oparte na zasadzie zdrowego rozsądku: ograniczanie cukrów dodanych przy jednoczesnym zachowaniu zbilansowanej, różnorodnej diety.
Wybrane źródła naukowe (PubMed)
-
Te Morenga L., Mallard S., Mann J. (2013). Dietary sugars and body weight: systematic review and meta-analyses of randomised controlled trials and cohort studies. BMJ.
-
Malik V.S., Popkin B.M., Bray G.A., Després J.P., Hu F.B. (2010). Sugar-sweetened beverages and risk of metabolic syndrome and type 2 diabetes. Diabetes Care.
-
Stanhope K.L. (2016). Sugar consumption, metabolic disease and obesity: The state of the controversy. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences.
-
WHO (2015). Guideline: Sugars intake for adults and children.
-
Bray G.A., Popkin B.M. (2014). Dietary sugar and body weight: have we reached a crisis in the epidemic of obesity and diabetes? Diabetes Care.
