Jazda na nartach i snowboardzie to fantastyczna forma spędzania zimy, ale także sport o wysokim ryzyku urazów – szczególnie jeśli ciało nie jest właściwie przygotowane do takich obciążeń. Liczne przeglądy naukowe i badania medyczne potwierdzają, że kontuzje narciarzy i snowboardzistów to realny problem zdrowotny, który może dotknąć każdego – od amatora po doświadczonego entuzjastę białego szaleństwa.
Najczęstsze urazy w narciarstwie i snowboardzie opisanych na PubMed oraz innych źródeł naukowych wskazują, że charakter kontuzji różni się w zależności od dyscypliny, stylu jazdy oraz umiejętności.
- W narciarstwie:
Urazy kończyn dolnych – szczególnie stawu kolanowego, w tym uszkodzenia więzadeł (np. ACL) i ścięgien – to najczęstsze kontuzje u narciarzy.
„Kciuk narciarza” – urazy ścięgna w okolicach kciuka, powstające przy upadku z kijami.
Bóle i urazy barków oraz stawów skokowych mogą wynikać z upadków i niewłaściwej techniki.
2. W snowboardzie
Urazy kończyn górnych – zwłaszcza złamania nadgarstków i urazy barku – występują częściej, ponieważ snowboardziści często lądują na wyciągniętych rękach.
Problemy ze stawem skokowym pojawiają się przy upadkach i przy większych prędkościach.
Urazy głowy i wstrząśnienia mózgu stanowią poważne ryzyko zarówno dla narciarzy, jak i snowboardzistów – nawet do 15–20 % wszystkich złamań i urazów mogą stanowić urazy czaszkowo-mózgowe przy dużych prędkościach lub kolizjach.
Ogólne tempo kontuzji w narciarstwie i snowboardzie jest istotne – według systematycznych analiz występuje około 3,5 urazu na 1000 dni aktywności zawodowej w sportach zimowych, z przewagą urazów kończyn dolnych.
Dlaczego złe przygotowanie zwiększa ryzyko kontuzji? Badania jednoznacznie wskazują, że brak właściwego przygotowania fizycznego – zwłaszcza siły mięśniowej, stabilizacji stawów i koordynacji – istotnie zwiększa ryzyko urazów. Mięśnie i więzadła bez treningu są mniej odporne na nagłe obciążenia, zwłaszcza przy upadkach czy zmianie kierunku. Instruktorzy narciarstwa i snowboardu, którzy nie przygotowali się motorycznie przed sezonem, zgłaszali kontuzje stawów kolanowych nawet u ponad połowy badanych – co pokazuje, jak ważne jest przygotowanie motoryczne przed sezonem zimowym.
Co zrobić, gdy dojdzie do kontuzji?
1. Zatrzymaj aktywność i ocen stan zdrowia.
Zachowaj spokój. Upewnij się, że i Ty jak i poszkodowany nie stwarzacie zagrożenia dla innych osób na stoku. ew. zabezpiecz miejsce wypadku np. wbitymi w śnieg skrzyżowanymi nartami. Oceń stan poszkodowanego (przytomność, oddech) i wezwij pomoc dzwoniąc pod numer 112, 985 / 601 100 300 (numer alarmowy dla ratownictwa morskiego i górskiego, obsługiwany przez GOPR (Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe), TOPR (Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe) i WOPR (Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe), służący do wzywania pomocy w górach i na wodzie). Jeśli widzisz, ze stan poszkodowanego jest poważny / ciężki, nie próbuj poszkodowanego przemieszczać samodzielnie w szczególności jeśli podejrzewasz uraz kregosłupa! Jeśli to konieczne, zostań z poszkodowanym do przybycia ratowników.
Po urazie kończyny górnej lub dolnej najważniejsze jest: Zatrzymanie aktywności, aby nie pogłębiać urazu. Unieruchomienie kończyny, jeśli występuje silny ból lub podejrzenie złamania lub zwichnięcia. Zastosowanie pierwszej pomocy: schładzanie lodem, uniesienie kończyny, delikatne, ale pewne unieruchomienie (opakowanie bandażem elastycznym).
2. UDZIEL I POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ Zastosuj zasady R.I.C.E. R.I.C.E. to klasyczna metoda postępowania po urazie: Rest – odpoczynek, Ice – lód na kontuzjowaną okolicę, Compression – ucisk opaską elastyczną, Elevation – uniesienie kończyny powyżej poziomu serca. To może pomóc zmniejszyć obrzęk i ból w pierwszych godzinach po urazie.
3. Jeśli podejrzewasz złamanie kończyny, unieruchom ją przy użyciu kija/gałęzi (sztywnego) i szalików, usztywniając dwa sąsiednie stawy.
4. Chroń poszkodowanego przed wychłodzeniem
5. Czekając na pomoc, obserwuj objawy: ból, obrzęk
5. Po wszystkim skontaktuj się z ortopedą lub fizjoterapeutą Najbardziej skutecznym i bezpiecznym krokiem jest konsultacja z lekarzem specjalistą – ortopedą lub fizjoterapeutą: oceni rodzaj urazu, zaleci odpowiednie badania (np. USG, RTG, rezonans magnetyczny), wdroży właściwą rehabilitację. To kluczowe, ponieważ niektóre kontuzje – zwłaszcza więzadeł kolanowych lub poważne złamania – wymagają profesjonalnej diagnozy i specjalistycznego leczenia.
Kontuzje na stoku to realne ryzyko zarówno dla narciarzy, jak i snowboardzistów – dotyczą one różnych części ciała i mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne. Naukowe badania wskazują, że najlepszą ochroną przed urazami jest właściwe przygotowanie fizyczne, odpowiednia technika jazdy, sprzęt ochronny oraz świadomość własnych granic podczas jazdy. Jeśli jednak do urazu dojdzie, najważniejsza jest szybka reakcja, właściwe pierwsze postępowanie i konsultacja z ortopedą lub fizjoterapeutą, aby zapewnić sobie jak najszybszy powrót do zdrowia i bezpieczeństwo dalszej aktywności.
źródło: Pubmed.pl; JAMA Network; Fotografia z pexels melvin Wahlin.
